Trong những tình huống hóc dị vật đường thở, thời gian là yếu tố quyết định sự sống còn. Chỉ cần vài phút thiếu oxy, não bộ có thể bị tổn thương nghiêm trọng, thậm chí dẫn đến tử vong. Nghiệm pháp Heimlich được xem là một trong những kỹ năng sơ cứu quan trọng nhất giúp giải quyết tình trạng này trước khi có sự can thiệp y tế chuyên sâu.
Nghiệm pháp Heimlich là phương pháp cấp cứu ban đầu nhằm tạo áp lực đột ngột trong đường hô hấp, giúp đẩy dị vật đang mắc kẹt ra ngoài, từ đó khôi phục khả năng thở cho nạn nhân. Dị vật thường gặp có thể là thức ăn, đồ chơi nhỏ, đồng xu hoặc các vật dụng sinh hoạt quen thuộc.
Dị vật đường thở nguy hiểm đến mức nào?
Dị vật đường thở là tình trạng một vật lạ rơi vào và gây tắc nghẽn các cấu trúc của hệ hô hấp như họng, thanh quản hoặc khí quản. Khi đường thở bị chặn, oxy không thể đi vào phổi, dẫn đến thiếu oxy toàn cơ thể, đặc biệt nguy hiểm cho não.
Ở trẻ em, nhất là trẻ dưới 3 tuổi, tai nạn hóc dị vật xảy ra khá phổ biến do trẻ chưa có khả năng phân biệt vật an toàn và không an toàn. Hậu quả có thể để lại di chứng lâu dài về thần kinh, ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và tinh thần. Trong nhiều trường hợp nghiêm trọng, dị vật đường thở là nguyên nhân trực tiếp gây tử vong nếu không được xử trí kịp thời.
Dấu hiệu nhận biết khi bị nghẹt đường thở
Việc nhận diện sớm tình trạng nghẹt đường thở giúp lựa chọn cách xử trí phù hợp.
Với trường hợp nghẹt một phần, nạn nhân vẫn còn thở nhưng khó khăn, có thể phát ra tiếng rít khi hít vào. Người bị hóc thường ho liên tục, vẻ mặt lo lắng, da và môi có thể nhợt nhạt hoặc chuyển sang tím nhẹ.
Trong trường hợp nghẹt hoàn toàn, nạn nhân không thể nói, không thể ho hiệu quả và gần như không thở được. Lồng ngực co kéo mạnh, môi và mặt tím tái, người bệnh hoảng loạn và có nguy cơ mất ý thức rất nhanh.
Nếu nạn nhân còn nói, khóc hoặc ho được, nên giữ họ ở tư thế thoải mái và nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế. Ngược lại, nếu xuất hiện dấu hiệu tím tái và khó thở rõ rệt, cần gọi cấp cứu ngay và tiến hành nghiệm pháp Heimlich tại chỗ.
Nguyên lý hoạt động của nghiệm pháp Heimlich
Nghiệm pháp Heimlich hoạt động dựa trên cơ chế tạo ra một cơn ho nhân tạo. Khi người sơ cứu tác động lực mạnh vào vùng bụng trên, ngay dưới cơ hoành, không khí trong phổi bị đẩy ngược lên đường thở với áp lực lớn.
Luồng khí này có thể làm bật dị vật đang mắc kẹt, giúp đường thở được thông thoáng trở lại. Chính vì vậy, thao tác cần đủ nhanh, dứt khoát và đúng vị trí để đạt hiệu quả.
Khi nào nên áp dụng nghiệm pháp Heimlich?
Nghiệm pháp Heimlich được chỉ định trong các trường hợp sặc dị vật hoặc thức ăn gây tắc nghẽn đường thở, đặc biệt khi nạn nhân không thể ho, nói hoặc thở bình thường.
Hiện không có chống chỉ định tuyệt đối cho nghiệm pháp này trong tình huống cấp cứu. Tuy nhiên, khi thực hiện với trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc phụ nữ mang thai, người sơ cứu cần điều chỉnh lực phù hợp để tránh gây chấn thương.
Cách thực hiện nghiệm pháp Heimlich trong các tư thế khác nhau
Với nạn nhân ở tư thế đứng hoặc ngồi, người sơ cứu đứng phía sau, vòng hai tay qua bụng nạn nhân. Một tay nắm lại đặt trên vùng trên rốn, tay còn lại giữ chặt và giật mạnh hướng từ dưới lên trên. Thao tác có thể lặp lại nhiều lần cho đến khi dị vật được đẩy ra.
Ngoài ra, có thể kết hợp vỗ lưng bằng cách đập mạnh vào vùng giữa hai xương bả vai để hỗ trợ đẩy dị vật ra ngoài.
Khi nạn nhân nằm ngửa, người sơ cứu đặt tay lên vùng thượng vị và đẩy mạnh theo hướng từ bụng lên ngực. Với tư thế nằm sấp, có thể vỗ mạnh vào vùng lưng giữa hai bả vai. Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, cần thao tác nhẹ nhàng hơn, thường kết hợp bế trẻ và vỗ lưng đúng kỹ thuật.
Tự thực hiện nghiệm pháp Heimlich khi ở một mình
Trong trường hợp không có người trợ giúp, nạn nhân vẫn có thể tự cứu mình bằng cách nắm tay lại, đặt vào vùng trên rốn và đẩy mạnh từ bụng lên ngực. Nếu không đủ lực, có thể tựa bụng vào thành ghế hoặc cạnh bàn để tăng áp lực, giúp đẩy dị vật ra khỏi đường thở.
Lưu ý không cố móc dị vật bằng tay vì hành động này có thể khiến dị vật trôi sâu hơn vào đường hô hấp.
Theo dõi sau khi thực hiện Heimlich
Sau khi nạn nhân thở lại bình thường, vẫn cần đưa đến bệnh viện để kiểm tra, đề phòng dị vật còn sót hoặc tổn thương đường thở. Trong các trường hợp nặng, có thể cần hỗ trợ oxy, thổi ngạt hoặc ép tim ngoài lồng ngực nếu nạn nhân ngừng thở, ngừng tim.
Nghiệm pháp Heimlich là kỹ năng sơ cứu đơn giản nhưng có thể cứu sống con người trong những khoảnh khắc sinh tử. Việc trang bị kiến thức này là điều cần thiết cho mỗi gia đình, đặc biệt là những nhà có trẻ nhỏ.
Nguồn tổng hợp