Nghị định 282 năm 2025 vừa được ban hành đã bổ sung nhiều điểm đáng chú ý liên quan đến xử phạt hành chính trong phòng chống bạo lực gia đình. Một trong những điểm nổi bật là việc kiểm soát tài sản hay thu nhập của thành viên trong gia đình nhằm tạo sự lệ thuộc về vật chất hoặc tinh thần được xác định là hành vi bạo lực kinh tế và có thể bị phạt từ 20 đến 30 triệu đồng.
Nghị định này có hiệu lực từ ngày 15 tháng 12 và được áp dụng trong ba lĩnh vực gồm an ninh trật tự, phòng chống tệ nạn xã hội và phòng chống bạo lực gia đình. Riêng trong nhóm vi phạm về bạo lực gia đình, có 17 loại hành vi sẽ bị xử lý hành chính, trong đó 5 hành vi được xếp vào nhóm bạo lực kinh tế với mức phạt cao nhất.
Năm hành vi được xếp vào nhóm bạo lực kinh tế
Theo Điều 44 của Nghị định, bạo lực kinh tế bao gồm các hành vi như chiếm đoạt tài sản của gia đình hoặc tài sản riêng của thành viên khác; đập phá hoặc cố ý hủy hoại tài sản dù chưa đủ yếu tố để truy cứu trách nhiệm hình sự; cưỡng ép thành viên gia đình phải lao động quá khả năng; buộc thành viên đóng góp tài chính vượt quá điều kiện thực tế; và kiểm soát tài sản, thu nhập nhằm tạo sự phụ thuộc về mọi mặt cho người khác trong gia đình.
Các mức phạt đối với nhóm hành vi này tương đương quy định hiện hành nhưng nay được mô tả rõ ràng hơn để tránh tình trạng áp dụng không thống nhất.
Mức phạt tối đa trong lĩnh vực bạo lực gia đình
Trong hệ thống xử phạt hành chính về bạo lực gia đình, mức phạt tối đa dành cho cá nhân là 30 triệu đồng và 60 triệu đồng đối với tổ chức. Chỉ có 5 loại vi phạm trong lĩnh vực này có thể bị phạt ở mức cao nhất, bao gồm bạo lực kinh tế và bạo lực tình dục.
Đối với bạo lực tình dục, nghị định nêu rõ người chồng hoặc người vợ ép buộc bạn đời quan hệ trái ý muốn nhưng chưa đến mức phải xử lý hình sự sẽ bị phạt 20 đến 30 triệu đồng. Việc ép thành viên gia đình trình diễn hành vi gợi dục cũng chịu mức phạt tương tự.
Một nhóm hành vi khác cũng được siết chặt là việc ép buộc người trong gia đình nghe, xem hoặc tiếp xúc với nội dung khiêu dâm. Mức xử phạt đối với hành vi này có thể từ 10 đến 120 triệu đồng tùy mức độ vi phạm.
Ngoài tiền phạt, người vi phạm còn có thể bị buộc công khai xin lỗi tại gia đình, nơi làm việc hoặc trên các phương tiện truyền thông nếu nạn nhân yêu cầu.
Chế tài đối với hành vi không chăm sóc và nuôi dưỡng thành viên gia đình
Nghị định 282 cũng quy định rõ các hành vi vi phạm nghĩa vụ chăm sóc và nuôi dưỡng. Những trường hợp từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng giữa vợ và chồng sau khi ly hôn, hoặc nghĩa vụ nuôi dưỡng giữa các thành viên trong gia đình như ông bà và cháu, anh chị em với nhau có thể bị phạt từ 5 đến 10 triệu đồng.
Cha mẹ từ chối cấp dưỡng cho con sau ly hôn, hay con cái không thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng cha mẹ, cũng thuộc nhóm hành vi bị xử phạt. Người vi phạm ngoài việc nộp phạt còn bắt buộc phải hoàn thành nghĩa vụ chăm sóc theo quy định.
Mức phạt 5 đến 10 triệu đồng cũng áp dụng cho người cản trở quyền thăm nom giữa các thành viên gia đình, như ông bà với cháu, cha mẹ với con hoặc giữa vợ và chồng. Trường hợp bắt trẻ học tập hoặc làm việc quá khả năng cũng nằm trong phạm vi xử phạt.
Lần đầu tiên có quy định xử phạt việc không giáo dục trẻ
Một điểm mới đáng chú ý là nghị định lần đầu tiên đưa hành vi bỏ mặc không giáo dục trẻ em vào nhóm vi phạm. Những trường hợp không nuôi dưỡng, không chăm sóc hoặc bỏ mặc phụ nữ mang thai, người già yếu, người khuyết tật, trẻ em hay người không đủ khả năng tự chăm sóc sẽ bị xử phạt từ 10 đến 20 triệu đồng. Đây là bước điều chỉnh nhằm đảm bảo quyền được bảo vệ của các nhóm yếu thế trong gia đình.
Thẩm quyền xử phạt được phân cấp rõ ràng
Về thẩm quyền xử phạt, chủ tịch ủy ban nhân dân cấp xã và trưởng công an cấp xã có thể phạt đến 15 triệu đồng. Chiến sĩ công an được quyền phạt đến 3 triệu đồng, trong khi giám đốc công an cấp tỉnh có thẩm quyền phạt tối đa 30 triệu đồng.
Bạo lực gia đình vẫn ở mức cao
Theo thống kê của cơ quan chức năng, trong năm 2023 có hơn ba nghìn hộ gia đình xảy ra bạo lực với hơn ba nghìn hai trăm vụ việc được ghi nhận. Các hành vi phổ biến nhất là bạo lực thể xác và tinh thần với gần hai nghìn vụ. Bạo lực kinh tế và bạo lực tình dục đứng sau nhưng vẫn chiếm tỷ lệ đáng kể.
Tòa án nhân dân tối cao cho biết từ giữa năm 2023 đến tháng 4 năm 2025 đã có trên bốn trăm nghìn vụ việc bạo lực gia đình bị đưa ra xét xử, trong đó có gần ba trăm bốn mươi hai nghìn vụ ly hôn có nguyên nhân liên quan đến bạo lực. Tỷ lệ này chiếm hơn 92 phần trăm số vụ ly hôn trong giai đoạn nói trên.
Theo Thư viện Pháp luật