Trong nhiều gia đình hiện đại, đặc biệt tại các đô thị lớn châu Á, giờ học buổi tối đang trở thành một trong những khoảng thời gian căng thẳng nhất trong ngày. Không ít phụ huynh thừa nhận rằng việc kèm con làm bài tập đôi khi còn áp lực hơn cả công việc hay gánh nặng tài chính. Giữa vòng xoáy đó, một lựa chọn mới đang dần xuất hiện: giao vai trò “canh học” cho trí tuệ nhân tạo.
Thay vì tiếng nhắc nhở gắt gỏng hay những lần mất kiên nhẫn sau một ngày dài, nhiều gia đình bắt đầu đặt điện thoại hoặc máy tính bảng trước bàn học của con. Từ đó, một giọng nói đều đều, nhẹ nhàng và không cảm xúc sẽ nhắc trẻ ngồi thẳng lưng, tập trung làm bài, kiểm tra tiến độ và sửa lỗi sai.
Người “gia sư” ấy không phải con người, mà là AI.
Gia sư không cáu gắt, không mệt mỏi
Theo thống kê từ các nền tảng nghiên cứu hành vi người dùng, hàng trăm triệu phụ huynh Trung Quốc hiện sử dụng ứng dụng AI mỗi tháng để hỗ trợ hoặc giám sát con học tập tại nhà. Con số này phản ánh một xu hướng rõ rệt: công nghệ không chỉ tham gia vào việc học, mà còn len sâu vào đời sống cảm xúc của gia đình.
Nhiều phụ huynh chia sẻ rằng lý do họ tìm đến AI không hẳn vì kỳ vọng con học giỏi hơn vượt trội. Điều họ cần hơn là sự bình tĩnh. Một chatbot không mệt, không cáu, không mang theo áp lực từ công việc hay tài chính, có thể giúp buổi tối trong nhà trôi qua nhẹ nhàng hơn.
Các ứng dụng này thường cho phép cha mẹ tùy chỉnh nội dung học, theo dõi tiến độ, tự động chấm bài và đưa ra gợi ý luyện tập. Với giọng nói trung tính và nhịp điệu ổn định, AI trở thành người nhắc việc kiên nhẫn mà nhiều người lớn khó duy trì sau một ngày dài.
Khi việc học trở thành gánh nặng tinh thần
Tại nhiều quốc gia châu Á, phụ huynh vẫn giữ vai trò theo sát quá trình học của con ngoài giờ lên lớp. Bài tập được giao qua nhóm chat, yêu cầu báo cáo tiến độ, phối hợp liên tục với giáo viên. Với những gia đình vừa phải lo công việc, vừa chăm sóc người già và nuôi con nhỏ, áp lực này dễ dẫn đến xung đột.
Không ít cha mẹ thừa nhận rằng họ từng thường xuyên quát mắng con chỉ vì con chậm hiểu hoặc thiếu tập trung. Trong bối cảnh kinh tế không còn tăng trưởng mạnh, việc thuê gia sư riêng cũng trở thành khoản chi khó duy trì. AI, vì thế, được xem là giải pháp tiết kiệm hơn, lại giúp giảm va chạm cảm xúc trong gia đình.
Một số phụ huynh cho biết trẻ hợp tác hơn khi học với AI. Trẻ ít phản ứng tiêu cực, ít tranh cãi và cũng ít bị cuốn vào cảm xúc của người lớn. Đối với họ, AI giống như một “người trung gian”, đứng giữa cha mẹ và con cái để làm dịu bầu không khí.
Lợi ích rõ ràng nhưng không phải không có rủi ro
Dù mang lại sự nhẹ nhõm cho nhiều gia đình, việc giao quá nhiều vai trò cho AI cũng khiến giới chuyên gia giáo dục và tâm lý lo ngại. Một số ý kiến cho rằng sự kiên nhẫn gần như vô hạn của AI có thể khiến trẻ thiếu đi những trải nghiệm xung đột cần thiết cho sự phát triển cảm xúc và tư duy.
Những hành vi như lơ đãng, nghịch bút hay ngập ngừng khi làm bài đôi khi không phải là dấu hiệu lười biếng, mà là một phần của quá trình suy nghĩ. Nếu bị nhắc nhở liên tục bởi máy móc, trẻ có thể trở nên phụ thuộc hoặc giảm khả năng tự điều chỉnh.
Ngoài ra, các chuyên gia đạo đức công nghệ cảnh báo rằng trẻ nhỏ có thể nhầm lẫn AI với một thực thể có cảm xúc thật. Trong khi đó, AI chỉ thực hiện nhiệm vụ được lập trình sẵn, không có khả năng yêu thương hay quan tâm theo nghĩa con người.
AI chỉ nên là công cụ, không phải người thay thế
Thực tế, ngay cả những phụ huynh ủng hộ AI cũng dần học cách điều chỉnh cách sử dụng. Nhiều người chỉ bật ứng dụng khi thật sự bận rộn hoặc cần tập trung cho công việc. Khi có thời gian, họ vẫn chọn ngồi cạnh con, cùng đọc bài và trò chuyện.
AI có thể giúp giảm căng thẳng nhất thời, giúp cha mẹ không nổi cáu và giữ được không khí gia đình dễ chịu hơn. Nhưng về lâu dài, điều trẻ cần vẫn là sự hiện diện thật của người lớn, những lời hỏi han, sự lắng nghe và cảm giác được quan tâm.
Trong một xã hội mà cha mẹ ngày càng kiệt sức vì áp lực mưu sinh và kỳ vọng học hành, AI có thể là trợ thủ hữu ích. Tuy nhiên, nó chỉ nên dừng lại ở vai trò hỗ trợ. Bởi cuối cùng, không một thuật toán nào có thể thay thế được tình thương và sự gắn kết giữa con người với con người.
Theo Đời sống & Pháp luật