Bạn đã từng đùa giỡn với một đứa trẻ trên tay bằng cách đưa lên, đưa xuống nhiều lần? xin hãy cẩn thận vì bạn có thể làm tổn thương đứa trẻ đó bằng sự vô ý của mình.


Shaken Baby Syndrome (SBS), tạm dịch là Hội chứng trẻ em bị lắc, là hội chứng bao gồm các triệu chứng do việc run, lắc quá mức trẻ nhỏ. SBS thường gặp ở trẻ dưới 2 tuổi, tuy nhiên vẫn có thể gặp ở trẻ lớn hơn. Tại Mỹ, mỗi năm có từ 1200 đến 1400 trẻ bị SBS cần điều trị. Trong số này, có từ 25 đến 30% trẻ bị tử vong do các chấn thương có liên quan đến hội chứng này. Số còn lại phải chịu các di chứng suốt đời. Trên thực tế, số lượng trẻ nhỏ bị hội chứng này còn cao hơn nữa nhưng chưa có số liệu chính xác bởi vì phần lớn các trẻ có hội chứng này không có các tổn thương bên ngoài.


Tại Việt nam, SBS chưa được nhiều người biết và quan tâm, vì thế cũng chưa có các số liệu về hội chứng này. Tuy nhiên, phần lớn các người thân của trẻ nhất là các ông bố hay đùa giỡn bằng cách đưa trẻ lên xuống hoặc lắc mạnh trẻ là một thói quen thường gặp trong nhiều gia đình. Việc hiểu rõ về các nguy cơ có thể xảy ra với trẻ sẽ giúp các thành viên trong gia đình sẽ cẩn thận hơn khi đùa giỡn với con cháu mình.


Điều đó xảy ra như thế nào?


Khi bạn lắc mạnh một đứa trẻ, đầu của bé sẽ xoay không kiểm soát được vì các cơ ở cổ của bé chưa phát triển và không thể giữ đầu của bé. Đầu của trẻ bị lắc mạnh sẽ làm bộ não bên trong di chuyển trong hộp sọ, làm đứt các mạch máu, dây thần kinh và làm tổn thương nhu mô não. Khi não bị va chạm trong hộp sọ sẽ làm xuất huyết trong não.


Tổn thương ở não có thể còn nặng nề hơn nếu như đầu trẻ bị lắc và va chạm vào vật cứng như tường, sàn nhà... bởi vì các lực tác động lên não của bé trong tình huống này rất mạnh. Sau khi bị lắc, nhu mô não bị sưng phù lên và có thể chèn ép bên trong hộp sọ, đè vào các mạch máu và làm nặng thêm các tổn thương của toàn bộ các cấu trúc dễ tổn thương của nhu mô não.


Trẻ bị ảnh hưởng gì?


SBS thường gây ra những tổn thương không hồi phục, nặng nhất là trẻ bị tử vong. Các trẻ không tử vong có thể bị:


Bị mù một phần hoặc toàn bộ.


Giảm khả năng nghe.


Co giật.


Chậm phát triển.


Kém thông minh.


Khó khăn trong học và nói.


Giảm khả năng nhớ và tập trung.


Chậm phát triển tâm thần nặng.


Liệt.


Ngay cả những trường hợp nhẹ hơn, trẻ trông có vẻ bình thường sau khi bị lắc vẫn có thể gặp những vấn đề trên trong giai đoạn phát triển sau này. Đôi khi, các dấu hiệu sớm của một vấn đề không được chú ý cho đến khi trẻ đi học và có những bất thường trong hành vi hoặc gặp những khó khăn trong học tập. Tuy vậy, trong các trường hợp này sẽ khó khăn khi khẳng định các vấn đề này là hậu quả của việc trẻ em bị lắc trước đó nhiều năm.


Làm sao để nhận biết được?


Trong bất kỳ tình huống nào, thời gian và lực giật lắc, số lần bị lắc và có vật tác động vào hay không đều có thể ảnh hưởng đến độ nặng của trẻ. Các trường hợp nặng, trẻ thường nhập viện trong tình trạng cấp cứu hôn mê, co giật hoặc sốc. Trong phần lớn các trường hợp, trẻ thường không đem đến cơ sở y tế nếu như không có các dấu hiệu bất thường kể trên.


Trong các trường hợp nhẹ hơn, trẻ có thể bị:


Lì bì


Bứt rứt


Nôn ói.


Ăn, bú kém.


Biếng ăn.


Ít nói, cười.


Gồng cứng.


co giật.


Thở khó.


Thay đổi tri giác.


Đồng tử 2 bên không đều.


Không thể nhấc đầu lên được (bình thường trẻ có thể nhấc đầu được)


Mắt trẻ không nhìn theo vật di động.


Thóp phồng.


Tăng kích thước của đầu.


Một số trường hợp trẻ có thể bị gãy cột sống hoặc xương sườn.


Phần lớn các trường hợp được đưa đến khám trong tình trạng “tổn thương thầm lặng”. Thêm vào đó, cha mẹ hoặc người giữ trẻ thường không kể đến việc trẻ bị lắc vì vậy các bác sĩ sẽ không nghĩ đến để có những biện pháp thích hợp phát hiện sơm những tổn thương. Bên cạnh đó, cũng có một số trẻ không có triệu chứng nặng nên không được mang đi khám.


Không may là các trường hợp nhẹ, nếu không nghi ngờ, trẻ thường được chẩn đoán lầm thành bệnh khác. Vì vậy, các trẻ này có thể tiếp tục bị lắc và sẽ bị tổn thương nặng hơn.


Có thể ngăn ngừa được hội chứng này không?


Có thể ngăn ngừa được hoàn toàn. Phần lớn các nguyên nhân làm trẻ em bị SBS là do người chăm sóc bị căng thẳng, bị giận dữ vì không thể làm cho trẻ nín khóc, một số nguyên nhân khác có thể gây ra SBS là: người chăm sóc trẻ đùa giỡn quá mức, trẻ bị té,… do vậy, quan trọng nhất là người chăm sóc trẻ phải được biết về SBS để có thể tránh được những nguyên nhân có thể gây ra tổn thương cho trẻ. Bên cạnh đó, người chăm sóc trẻ cũng phải biết các cách làm cho trẻ nín khóc và kềm chế cơn giận của mình. Cuối cùng, không nên lắc trẻ vì bất cứ lý do nào.


Bác sĩ Minh Triết


Tin đăng vào 07/05/2007 07:31:24



Ôi, đọc tin này sợ quá. Bố cháu ở nhà cứ ra sức đưa cháu lên rồi hạ xuống, thấy cháu cứ vừa thích vừa sợ thế là bố lại càng làm. Phải về bắt dừng ngay thôi. (Mẹ cháu cũng có lần làm như thế rồi, hì)Nguy hiểm quá