http://www.vietnamnet.vn/giaoduc/vande/2006/06/579348/


15:12' 09/06/2006 (GMT+7)


Vụ năm em gái tự tử tập thể ở Hải Dương vừa qua là một cảnh báo cho những bậc phụ huynh, những thầy cô giáo và cả những người có trách nhiệm trong việc chăm sóc sức khỏe cho các em, đặc biệt là sức khỏe tâm thần.


Tại Trung tâm Tham vấn tâm lý trẻ em (TTTV) thuộc Bệnh viện Tâm thần trung ương 2, số người đến tham vấn, tư vấn và điều trị chiếm 70% tổng số ca và lứa tuổi học sinh phổ thông chiếm đa số. Một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn tới các rối loạn này là mâu thuẫn trong quan hệ cha mẹ - con cái.


Thực trạng


Em gái Q.T., 13 tuổi, học sinh lớp 7 ở Biên Hòa, được cha mẹ đưa đến TTTV với lý do em bỏ học, đi bụi, ăn cắp... Hơn một năm trước, Q.T. còn rất ngoan, học giỏi, luôn được thầy cô yêu quí và cha mẹ rất kỳ vọng vào em. Trong một lần tình cờ lang thang trên mạng, Q.T. làm quen với một bạn trai cùng trường nhưng trên em một lớp. Hai em rất thích nhau và sau đó thì quấn quýt như hình với bóng.


Một lần, hai em bỏ học rủ nhau đi chơi tại khu du lịch Bửu Long, mẹ của Q.T. bắt gặp và đã có những lời lẽ nặng nề với em và bạn trai, rồi từ đó cấm em tham gia các hoạt động đoàn thể, cấm ra khỏi nhà, theo dõi sát sao thời gian của em... Càng ngày Q.T. càng chán nản học hành, ngang bướng... rồi tuột dốc và cuối cùng là hậu quả như trên.


T.H.N., 16 tuổi, học sinh nam lớp 10 ở Vũng Tàu, được ba mẹ đưa đến TTTV với lý do em hay bỏ học, đánh nhau và thường xuyên theo các bạn xấu tụ tập tại các vũ trường, quán bar... Hóa ra, H.N. là con một, ba em là kỹ sư dầu khí thường xuyên vắng nhà, trong khi gia đình đặt nhiều kỳ vọng vào em. Khi biết H.N. có bạn gái, mẹ em cấm con gặp, thậm chí còn đến gia đình bạn gái ấy và có những lời lẽ rất nặng nề. H.N. xấu hổ, tự ti và chán nản, từ một học sinh ngoan, giỏi em dần rơi vào các tệ nạn xã hội.


Còn T.H., 18 tuổi, từ một học sinh nữ giỏi trở nên chán ăn, lo âu, căng thẳng, suy nhược... Các chuyên gia tại TTTV đã tìm ra lý do quan trọng nhất dẫn em đến tình trạng trên. Ngay từ khi bắt đầu vào học cấp III, T.H. đã ao ước được đi du học và em đã cố gắng rất nhiều trong học tập, nhất là môn ngoại ngữ, chỉ mong khi học hết phổ thông em sẽ tìm được một suất học bổng du học.


Cách đây vài tháng, người cô của T.H. từ Mỹ về thăm gia đình lại cho rằng không nên cho em đi vì sợ sang Mỹ em dễ vướng vào các tệ nạn. Do vậy, cha mẹ T.H. đổi ý, bắt em phải thi và học đại học trong nước. Là con gái duy nhất trong nhà, rất ngoan và hiếu thảo, em đành phải nghe lời cha mẹ nhưng dần dà không còn hứng thú học tập, bị stress nặng...


Th., sinh viên một trường dân lập tại TP.HCM, gọi điện đến TTTV kể rằng gia đình bạn chỉ có hai chị em gái, người chị đã tốt nghiệp một đại học nổi tiếng và đang làm cho một ngân hàng lớn, trở thành niềm tự hào của cả gia đình và luôn được lấy ra so sánh với Th. vốn không may mắn, phải thi ba năm mới đậu đại học dân lập. Th. cho rằng ba mẹ bạn luôn bênh vực và yêu quí chị gái còn ghét bỏ bạn. Bạn thường xuyên bị mắng chửi, cả khi có bạn bè đến chơi. Th. đã hỏi chúng tôi: “Không hiểu em có nên sống trên cõi đời này?”.


Giáo dục con tính tự lập và đặt mình vào vị trí của con


Bắt đầu vào tuổi dậy thì, rộng hơn là trong tuổi thanh thiếu niên, các em thường có rất nhiều thay đổi về tâm sinh lý, muốn thể hiện cái tôi, muốn khẳng định, chứng minh mình là người trưởng thành dù không thể sống độc lập, vẫn phải lệ thuộc cha mẹ. Chưa đủ khôn ngoan, hiểu biết, kinh nghiệm để lý giải mọi vấn đề của mình và của gia đình, các em thường dễ phản ứng và trở nên khó bảo, hoặc tỏ thái độ chống đối cha mẹ hoặc thu mình lại.


Trong khi đó, phần lớn các bậc cha mẹ lại không đặt mình vào tâm lý, suy nghĩ của con cái. Mâu thuẫn cha mẹ - con cái nảy sinh, mâu thuẫn càng lớn càng làm các em đau khổ, chán nản và thường rơi vào trạng thái bị stress. Các mâu thuẫn đó hoặc trực tiếp tác động đến đời sống của trẻ em hoặc trở thành vô thức và in sâu vào đời sống các em sau này. Nhiều em bi quan, chán nản đến mức mất hết niềm tin vào cuộc sống, dẫn tới hành vi tự tử; còn nhiều em cho rằng thoát khỏi gia đình sẽ thoải mái hơn thì bỏ nhà đi bụi, trở thành mảnh đất màu mỡ của các tệ nạn xã hội.


Điều quan trọng nhất để đề phòng các sang chấn tâm lý ở thanh thiếu niên là giáo dục nhân cách cho trẻ. Ngay từ khi các em còn nhỏ, gia đình và xã hội, đặc biệt là các bậc cha mẹ nên giáo dục các em tính tự lập, giúp các em hình thành một nhân cách ổn định để khi mắc phải một mâu thuẫn nào đó các em có thể tự ứng phó và tự vượt qua. Các bậc cha mẹ nên lắng nghe con mình nói, hãy đặt mình vào vị trí của trẻ để hiểu con, bằng kinh nghiệm thời trẻ của mình giúp con cái vượt qua những khó khăn tâm lý chúng đang trải qua. Sự nghiêm khắc và kỷ luật với con cái là cần thiết, song cha mẹ không nên quá thô lỗ và tuyệt đối tránh những hành vi xúc phạm con cái.


Hiện ở nước ta chưa có một trường học nào có chuyên gia tâm lý, đây là một khiếm khuyết rất lớn trong công tác chăm sóc sức khỏe thanh thiếu niên. Nếu có sự hỗ trợ của các nhà tham vấn tâm lý trong nhà trường, các em sẽ sớm định hình nhân cách, giúp các em tránh được nhiều điều đáng tiếc dễ xảy ra trong tuổi vị thành niên, ngăn các em với các tệ nạn xã hội.


Tổ chức Đoàn, Đội cũng góp phần không nhỏ vào công tác xây dựng và giáo dục nhân cách cho các em bằng cách lôi kéo các em vào các hoạt động có ích, sống biết hi sinh vì người khác và sống có lý tưởng.


Lê Minh Công - Phó Trưởng khoa tâm lý lâm sàng, BV Tâm thần trung ương 2, Biên Hòa, Đồng Nai (Theo Tuổi Trẻ)