Một cuộc điều tra dân số toàn quốc mới đây đã cho thấy một thực tế đáng lo ngại tại Trung Quốc: số lượng nam giới đang vượt xa nữ giới, tạo ra sự mất cân bằng giới tính nghiêm trọng và kéo theo hàng loạt hệ lụy xã hội.
Theo số liệu thống kê, tỷ lệ giới tính hiện nay là 105 nam trên 100 nữ, tương ứng khoảng 723,3 triệu nam giới và 699,4 triệu nữ giới. Riêng nhóm tuổi từ 20 đến 40, số đàn ông nhiều hơn phụ nữ tới 17,5 triệu người, khiến truyền thông Trung Quốc gọi đây là “cuộc khủng hoảng đàn ông độc thân” lớn nhất trong nhiều thập kỷ.
Khi hậu quả của chọn lọc giới tính kéo dài hàng thế hệ
Trong khi nhiều quốc gia phát triển như Mỹ hay Nhật Bản đều có tỷ lệ nữ giới cao hơn nam, thì Trung Quốc lại đi theo chiều ngược lại. Nguyên nhân bắt nguồn từ chính sách một con kéo dài trong quá khứ và tư tưởng trọng nam khinh nữ ăn sâu trong xã hội.
Trong nhiều năm, việc lựa chọn giới tính thai nhi đã khiến hàng triệu bé gái không có cơ hội chào đời. Giờ đây, khi thế hệ ấy bước vào tuổi trưởng thành, hậu quả để lại là hàng chục triệu người đàn ông phải đối mặt với “thời đại độc thân bắt buộc”.
Sự chênh lệch này không chỉ là con số thống kê mà còn phản ánh bi kịch xã hội, nơi nhiều người đàn ông bị gắn mác “ế vợ” dù họ không làm gì sai.
Gánh nặng tâm lý của những người “bị bỏ lại”
Sự chênh lệch giới tính tạo ra một khủng hoảng tâm lý âm ỉ trong xã hội. Những người đàn ông không thể lập gia đình thường bị coi thường, bị gọi bằng những biệt danh mỉa mai như “người còn sót lại”.
Theo các nhà tâm lý học, khi bị đẩy ra ngoài rìa xã hội, họ dễ rơi vào cảm giác tự ti, cô lập và mất phương hướng. Thuyết bản sắc xã hội cho rằng con người luôn cần được thuộc về một nhóm để cảm thấy có giá trị. Nhưng khi nhóm đó bị xã hội gán nhãn tiêu cực, người trong cuộc dễ rơi vào tâm lý cực đoan hoặc hành vi bất ổn.
Nhiều chuyên gia cảnh báo, nếu tình trạng này kéo dài, nhóm đàn ông độc thân có thể trở thành nguồn xung đột tiềm ẩn trong xã hội, đặc biệt trong bối cảnh chênh lệch kinh tế và địa vị ngày càng lớn.
Khi hôn nhân trở thành “thị trường đấu giá”
Không chỉ ảnh hưởng tâm lý, sự thiếu hụt phụ nữ còn khiến giá cưới ở nhiều vùng nông thôn tăng chóng mặt. Một số nơi, gia đình chú rể phải chi hàng trăm nghìn nhân dân tệ để lấy vợ.
Trong xã hội truyền thống, việc phân chia tài sản cũng bất bình đẳng. Anh cả thường thừa hưởng phần lớn, còn các em trai ít tài sản hơn lại càng khó cưới vợ. Vòng luẩn quẩn “nghèo thì ế, ế thì nghèo” khiến nhiều người rơi vào bế tắc, nhất là tại các vùng nông thôn nghèo khó.
Trong khi đó, phụ nữ có xu hướng di cư lên thành phố, nơi có nhiều cơ hội kinh tế và giáo dục hơn, khiến khoảng cách giới tính ở nông thôn ngày càng lớn.
Khi hai nhóm độc thân không thể gặp nhau
Điều nghịch lý là tại Trung Quốc hiện tồn tại hai nhóm độc thân song song: đàn ông nông thôn không lấy được vợ và phụ nữ thành thị khó tìm được người phù hợp.
Theo các chuyên gia, nguyên nhân nằm ở hiệu ứng lựa chọn bạn đời. Đàn ông thường chọn người ít thành đạt hơn mình, trong khi phụ nữ lại muốn người có địa vị cao hơn. Kết quả là hai nhóm độc thân cùng tồn tại nhưng không bao giờ giao nhau.
Những người có điều kiện thì đầu tư học kỹ năng, ngoại hình để “thăng cấp” trong trò chơi hôn nhân, còn người kém may mắn hơn lại bị mắc kẹt ở tầng đáy, không thể tiến lên.
Cần một góc nhìn bình đẳng hơn
Giới chuyên môn cho rằng, để giải quyết tận gốc vấn đề, xã hội cần thay đổi nhận thức về giới và giá trị con người. Khi con trai và con gái được coi trọng như nhau, những bi kịch tương tự mới có thể chấm dứt.
“Chúng ta cần học cách tôn trọng và đối xử bình đẳng, thay vì duy trì những định kiến đã lỗi thời. Nếu không, thế hệ sau sẽ tiếp tục mắc lại những sai lầm cũ,” một chuyên gia nhận định trên South China Morning Post.
Theo SCMP