(PL&XH) - PV báo PL&XH đã có cuộc trao đổi với GS, nguyên Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Phạm Minh Hạc về những triển vọng đổi mới giáo dục trong năm 2014.Năm 2013 là một năm có nhiều biến động của giáo dục nước nhà. Ngày 4-11-2013, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã ký ban hành Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI (Nghị quyết số 29-NQ/TW) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu CNH-HĐH trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế. Đây được xem là là sự kiện đưa giáo dục nước nhà vào “trận đánh lớn” mang tên “đổi mới”. PV báo PL&XH đã có cuộc trao đổi với GS, nguyên Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Phạm Minh Hạc về những triển vọng đổi mới giáo dục trong năm 2014.


Thưa GS, Hội nghị Trung ương lần thứ 8 đã nhất trí thông qua Đề án đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục, ông đánh giá thế nào về ý nghĩa sự kiện này của ngành giáo dục?


GS Phạm Minh Hạc: Đây là sự kiện có ý nghĩa rất to lớn đối với sự nghiệp giáo dục của nước nhà. Trước hết là khẳng định đường lối, chủ trương, quan điểm của Đảng, Nhà nước, Chính phủ và của toàn dân đối với sự nghiệp giáo dục đào tạo. Nghị quyết được ban hành kèm theo Đề án đổi mới khẳng định quan điểm phát triển giáo dục được coi như quốc sách hàng đầu của đất nước ta. Tiếp nối quan điểm đường lối giáo dục mà Đảng ta đã định ra trong Cương lĩnh năm 1991, trong các nghị quyết các Đại hội VI, VII, VIII, IX, X, các Nghị quyết của một số Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương. Tuy nhiên, trong thời gian qua, vấn đề đổi mới giáo dục này có những lúc còn đặt chưa thật đúng trọng tâm. Vì vậy, việc thông qua Đề án này trong năm 2013 giúp khẳng định triết lý của giáo dục nước nhà là đào tạo những con người có ích cho bản thân, cho xã hội, chuyển dần từ đào tạo nặng lý thuyết, chạy theo thi cử sang đào tạo theo năng lực và vận dụng năng lực vào cuộc sống.


Đây không phải là lần đổi mới giáo dục đầu tiên, vậy GS có thể cho biết về sự khả thi của Đề án đổi mới lần này?


GS Phạm Minh Hạc: Tôi biết nhiều người đã nhìn nhận chúng ta có nhiều lần đổi mới nhưng làm chưa tới. Nhưng khả thi hay không thì phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố: Sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, sự vào cuộc của cả xã hội trong đó ngành giáo dục là nòng cốt, quan trọng nhất là đội ngũ các thầy cô giáo. Đất nước ta sau đổi mới từ năm 1986 kinh tế cũng có những bước phát triển thuận lợi hơn. Nhưng từ năm 2012 cho đến nay và có thể là cả năm 2014 tới chúng ta đang có những khó khăn. Vì vậy, việc triển khai Đề án đổi mới giáo dục có thể sẽ gặp phải những rào cản nhất định về đầu tư cơ sở vật chất, hạ tầng, vấn đề chăm sóc đời sống giáo viên… Nhưng tôi cho rằng, làm sao phát động được phong trào đổi mới trong toàn ngành giáo dục là điều rất quan trọng để đổi mới sẽ thành công. Kinh tế khó khăn nhưng theo quy luật sẽ đến lúc phục hồi, lúc đó, với sự vận động của toàn xã hội và những bước chuẩn bị từ trước thì việc thực hiện đề án nhất định sẽ khả thi.


Giáo sư Phạm Minh Hạc


Thưa GS, theo ông, vấn đề yếu nhất của giáo dục Việt Nam đang gặp phải hiện nay là gì?


GS Phạm Minh Hạc: Dưới góc độ của những nhà quản lý, nghiên cứu giáo dục, tôi cho rằng giáo dục chuyên nghiệp của chúng ta bao gồm: Dạy nghề, trung cấp, cao đẳng, đại học (ĐH) là khâu yếu nhất trong hệ thống giáo dục hiện nay. Nếu chỉ là dạy thuần túy về kiến thức thì giáo dục của chúng ta không kém, thậm chí là vào loại khá. Vừa rồi, bảng xếp hạng đánh giá PISA về năng lực của học sinh phổ thông cho thấy chúng ta vẫn đang đáp ứng được yêu cầu kiến thức ở cấp học này. Nhưng giáo dục ĐH của chúng ta quá kém, đào tạo ra những người không đáp ứng được nhu cầu nguồn nhân lực của các địa phương. Có một đồng chí Bí thư Tỉnh ủy từng nói: Ở tỉnh họ ngành gì cũng thiếu người nhưng tuyển thì vẫn không được. Mấy năm trước tập đoàn công nghệ hàng đầu Mỹ - Intel vào Việt Nam để tuyển nhân lực, hàng nghìn sinh viên tốt nghiệp đi ứng tuyển chỉ có 40 người đạt yêu cầu. Như vậy là giáo dục ĐH đào tạo ra nhiều người không giỏi nghề. Trong nghị quyết Trung ương 8 về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục có ghi: Chấn chỉnh nhận thức và những việc làm lệch lạc trong giáo dục. Tôi cho rằng điều này là quan trọng, trong đó phải chấn chỉnh xu hướng thương mại hóa trong giáo dục ĐH. Việc thương mại hóa giáo dục là một sai lầm rất lớn, phải chấn chỉnh ngay. Chúng ta phải trở lại con đường đúng đắn để có lợi cho từng sinh viên, từng gia đình.


Có những trường ĐH: Không cơ sở, không hiệu trưởng, sinh viên giả… là không thể chấp nhận. Không thể cứ mở thật nhiều trường rồi đào tạo những người không đáp ứng được yêu cầu công việc.


Khi xã hội còn quá trọng bằng cấp thì giáo dục khó có sự thay đổi. Ảnh: P.T


Những việc gì cần làm ngay trong năm 2014 để thực hiện đổi mới giáo dục toàn diện?


GS Phạm Minh Hạc: Nói về những việc cần làm ngay thì rất rộng, chúng ta phải thực hiện theo như Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8. Bộ GD&ĐT chọn khâu “đột phá” là đổi mới về kiểm tra, đánh giá thi cử. Tôi nhấn mạnh là ở đây không phải chỉ có “thi” thôi đâu nhé. Mà là cả quá trình kiểm tra, đánh giá. Đổi mới không phải chỉ để đi thi. Quá trình học thì phải đánh giá từ tri thức đến năng lực thực hành, đánh giá học sinh qua từng học kỳ. Phải đánh giá như thế nào thì mới có thi. Đổi mới kiểm tra đánh giá thi cử chỉ là một trong những công việc của đổi mới chứ không phải tất cả. Năm 2013 là tròn 45 năm Bác Hồ gửi bức thư cuối cho ngành Giáo dục với mong mỏi dạy tốt, học tốt. Vì vậy, có ý kiến cho rằng: Dạy gì học gì, dạy như thế nào, học như thế nào mới là quan trọng. Tôi cho rằng nên tìm đúng khâu “đột phá” trong đổi mới. Còn những việc cần làm ngay rất nhiều như: Hệ thống chương trình như thế nào, vấn đề chương trình dạy ra sao: Việc giảm từ 12 môn xuống còn 6 môn học nhằm mục đích gì, có phải chỉ là cắt giảm đơn thuần về số lượng không, hay phải xác định là chuyển đổi từ lý thuyết sang thực hành.


Nhưng tổng quát lại, để đổi mới giáo dục thành công, tâm lý xã hội phải thay đổi. Tâm lý xã hội chúng ta trọng bằng cấp để “treo không” quá. Học chỉ để đi thi mà thôi. Vì sao có nhiều em trượt ĐH vẫn không đi học nghề? ĐH mở ra hàng loạt, chất lượng không đảm bảo cũng có nhiều em nộp hồ sơ vào học. Cả xã hội phải thay đổi mục tiêu đào tạo con người thì mới có bước chuyển biến căn bản được.


Chúng ta đã có Nghị quyết của Trung ương, các cấp ủy đảng, chính quyền và ngành giáo dục tích cực thực hiện theo chương trình mục tiêu đề ra thì năm tới chúng ta sẽ có những bước chuyển biến đầu tiên. Tất nhiên, đổi mới không thể ngày một ngày hai là có thể thực hiện được ngay.


Hiện nay đời sống của một bộ phận giáo viên nhất là vùng sâu, vùng xa vẫn còn gặp nhiều khó khăn, nhất là nhiều thầy cô còn không có thưởng Tết, GS nghĩ sao về vấn đề này?


GS Phạm Minh Hạc: Chế độ lương giáo viên của chúng ta hiện nay chưa cao. Theo báo cáo thì xếp ở bậc thứ 17 trong bảng xếp hạng hệ số lương theo quy định của Nhà nước. Cá nhân tôi cho rằng, mức lương giáo viên hiện nay đang đứng hạng “bét” theo mức xếp hạng lương. Khi bàn đến vấn đề đổi mới giáo dục và nâng cao đời sống cho giáo viên, cũng có ý kiến sắp tới sẽ nâng bậc lương cho giáo viên lên bậc cao nhất trong các lĩnh vực hưởng lương của Nhà nước. Bên cạnh lương, những chế độ phụ cấp như: Ưu tiên ngành, phụ cấp thâm niên cũng phải làm tốt thì đời sống giáo viên mới dần được tốt lên. Hiện nay, những vấn đề này chúng ta mới làm được một phần. Nhưng đây không phải là chuyện của riêng ngành Giáo dục, phải ở tầm Trung ương mới có thể giải quyết được.


Xin cảm ơn GS về cuộc trao đổi này.


http://phapluatxahoi.vn/2014012510414689p1001c1051/giao-su-pham-minh-hac-de-doi-moi-giao-duc-can-thay-doi-tam-ly-trong-bang-cap.htm