Giáo dục từ góc nhìn "nhà mẹ"


LTS. Xin điểm, chạy trường, đạo đức học đường xuống cấp… cứ mỗi mùa thi, mỗi độ khai trường, vấn đề giáo dục lại nổi lên một cái gì đó làm giới phụ huynh phải lo lắng, hoang mang. Họ, những người luôn mong mỏi con cái học hành tới nơi tới chốn để có một nghề lập thân, nghĩ gì và làm gì trước bao ngổn ngang của giáo dục Việt Nam trong cơ chế thị trường? Xin xem câu trả lời của một cây bút quen thuộc: nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải.


KỲ 1: Chân dung “nhà học”


Có một tấm hình đăng trên báo cảnh một sinh viên tình nguyện dẫn đoàn thí sinh và phụ huynh qua đường, đi tìm nhà trọ. Mọi người đều quá quen với cảnh mùa thi, người các tỉnh khăn gói theo con lên thành phố, chịu cực khổ ba ngày. Quá quen nên tấm hình kia có vẻ bình thường. Nhưng ngắm kỹ mà xem, nó đáng được trao giải báo chí!


Đưa con đi thi đại học: chỉ là một trong muôn ngàn cảnh khổ của phụ huynh thời nay. Ảnh: Lê Hồng Thái


Không dám ngắm kỹ đã muốn rớt nước mắt: sĩ tử mặt mũi hốc hác, các bậc phụ huynh tay ôm bọc, mặt hốt hoảng của người quê lọt vào đám đông phố xá. Cái dữ dội của thi cử, đời sống rối loạn của thị thành không có trong hình nhưng hiện ra đầy đủ. Và cảm động rơi nước mắt khi nhìn anh sinh viên tình nguyện cố gắng chung tay giúp đỡ. Nhìn tấm hình, lòng buồn đau thấm thía…


Các bậc cha mẹ thường được nhắc nhở về chuyện dạy con, nuôi con, các cảnh báo tiêu cực mà tuổi trẻ ngày nay mắc phải, về sự gương mẫu của người lớn. Còn việc đầu tư, giúp đỡ con cái học hành thì ít ai hướng dẫn chi tiết. Cùng lắm thì có các quảng bá hướng nghiệp tuyển sinh mùa thi của các trường, thường là yếu ớt lu mờ hơn nhiều quảng cáo, mời chào hội thảo du học của nước ngoài và các công ty tư vấn. Ai cũng nói xã hội thừa thầy thiếu thợ, hãy tuỳ vào khả năng thật sự của con em. Cả xã hội phân tích, tìm đường cho giáo dục. Mà cha mẹ thì biết gì nào? Chỉ thấy nhiều yếu kém: nào là triết lý giáo dục chưa đúng, cách quản lý tập trung thiếu hiệu quả, nào là chương trình nhồi nhét, nhà trường không là môi trường học tập an toàn, nào là tình thầy trò có vấn đề, rồi nạn bạo lực học đường…


Có rất nhiều đề án nghiên cứu, bài viết của các chuyên gia, trí thức, nhiều hội nghị nghiêm túc bàn về việc xây dựng nền giáo dục. Nhưng bắt đầu từ đâu cho một cuộc cải cách toàn diện thì còn nhiều ý kiến khác nhau, khiến cha mẹ vẫn rối bời. Theo dõi các hội nghị lớn có cả quan chức chính phủ đến dự, thấy đặt ra la liệt vấn đề: “tiếp tục rà soát nội dung giảng dạy, tiếp tục chỉ đạo… cải tiến phương pháp giảng dạy, phương pháp đánh giá, điểu chỉnh nội dung, giảm tải. Đào tạo học sinh có lý tưởng, đạo đức, kỹ năng, tự học, sáng tạo, hội nhập…” Cái gì cũng đúng, mà cha mẹ không biết bắt đầu từ đâu. Họ cố gắng hết sức về phần mình; kiếm tiền, lo đầu tư vào việc học hành cho con cái. Lo đương đầu với các biểu hiện của “sản phẩm giáo dục” là các cô cậu học sinh, sinh viên đang sống ngay trong nhà mình. Thí dụ, ngày nào cũng yên trí nó đi học hẳn hoi, đùng cái biết nó không đến trường từ lâu, nợ môn, không lên lớp, không tốt nghiệp! Hỏi thì nó bảo học chán, hoặc là chê ông thầy nọ bà thầy kia “trù” nó. Có đứa thi đậu đúng ngành nó chọn, cha mẹ chưa kịp mừng, vậy mà đùng cái nó bỏ ngang! Một cuộc tranh luận bất phân thắng bại trong nhà. Cha mẹ: Mày lo học cho xong, muốn gì tính sau. Mà cái nghề này do chính mày chọn, có ai ép uổng gì đâu. Con: Cha mẹ chỉ có tư tưởng bằng cấp. Như ông Bill Gates đó, có xong đại học đâu. Cha mẹ: Mày có biết cả thế giới này có mấy ông Bill Gates? Mà chính ông sau khi giàu rồi, già rồi, ông tiếp tục đi học đại học, và khuyên các thanh niên không nên bỏ học như ông. Biết không?


Có rất nhiều đề án nghiên cứu, bài viết của các chuyên gia, trí thức, nhiều hội nghị nghiêm túc bàn về việc xây dựng nền giáo dục. Nhưng bắt đầu từ đâu cho một cuộc cải cách toàn diện thì còn nhiều ý kiến khác nhau, khiến cha mẹ vẫn rối bời.


Đó là chưa kể có những “ông bà” đi học có một cuốn sổ quăn queo nhét trong túi quần, cuối năm cha mẹ phải lục tìm cho ra ai quen thân cô thầy để đến… xin điểm vì nó nợ quá nhiều môn. Vẫn chưa khủng khiếp bằng chạy trường. Con vào mẫu giáo mà cha mẹ xếp hàng cả đêm để xin học!


Cuộc vật lộn với giáo dục đã thể hiện trong nhiều năm nay. Trong các cuộc giao lưu trực tuyến trên mạng, nhiều người đặt câu hỏi, toàn câu rất khó. Thí dụ có người hỏi doanh nhân – nhà giáo trẻ Giản Tư Trung (vì ông có đề án nghiên cứu về giáo dục) như sau: “Theo anh, điểm yếu, mạnh của giáo dục trung học, đại học hiện nay ra sao? Có con, anh nói với nó tại sao nên học ở Việt Nam, tại sao ra nước ngoài học? Con anh có đi du học không?” Trả lời: “Nhìn chung giáo dục trong nước chưa nhấn mạnh hai điểm quan trọng là: tạo con người tư duy độc lập và tạo con người có năng lực tự giáo dục bản thân (học để biết học chứ không phải để biết nhiều)”. Theo Giản Tư Trung thì học nước ngoài chưa hẳn đã tốt, học trong nước chưa hẳn đã tệ.


Các bậc cha mẹ nhận ra một điều: giáo dục nào thì cuối cùng cũng là để con mình thành người. Nói như Giản Tư Trung thì cần có năm nhà: nhà nước, nhà trường, nhà giáo, nhà học (học sinh) và nhà mẹ (gia đình). Các bậc cha mẹ chỉ có đủ tầm tay chạm tới “nhà mẹ” và phần nào “nhà học” mà thôi.


NGUYỄN THỊ NGỌC HẢI


Kỳ 2: Cha có cách nào cứu con?


http://sgtt.vn/Khoa-giao/153157/KY-1-Chan-dung-%E2%80%9Cnha-hoc%E2%80%9D.html