Cải tạo chung cư cũ tại TP Hồ Chí Minh. Chưa hết cảnh sống trong sợ hãi

Cũ kỹ, xập xệ và hoang tàn là tình trạng chung của nhiều chung cư cũ ở TP Hồ Chí Minh. Dù đã xuống cấp trầm trọng, có thể sập bất cứ lúc nào nhưng trong những tòa nhà ấy vẫn có hàng trăm hộ dân đang đánh cược mạng sống vì một nguyên nhân: thành phố đang bế tắc trong việc tìm nơi ở mới cho họ.

Ðánh cược với mạng sống

Chúng tôi đến chung cư 727 Trần Hưng Ðạo (quận 5). Ðập ngay vào mắt chúng tôi là cảnh ẩm thấp, rệu rã của một chung cư có thể sập bất cứ lúc nào. Những mảng tường bong tróc, lòi cả cốt sắt gỉ sét bên trong. Rác khắp nơi, bám đầy trên bệ cửa sổ mỗi nhà. Nước thì nhiễu đọng từng vũng quanh đường ống nước. Những ô cửa sổ lung lay, có tầng còn mất hẳn khung thép, phải vá tạm bợ bằng miếng gỗ. Cầu thang sắt rung bần bật mỗi khi có người đi. Những chỗ quá mục gỉ, người dân dùng gỗ, bìa các tông để kê lót tạm. Chị Thảo hiện đang sống ở tầng 9 chung cư cho biết, mỗi ngày chị phải dùng thùng lớn hứng nước từ trên chảy xuống, nếu không sẽ gây ngập trong nhà. Kinh khủng nhất là mỗi khi có xe tải chạy qua, cả chung cư rung lắc khiến người dân sợ hãi. Một hộ dân sống bên cạnh chung cư này tỏ ra bức xúc, "mong thành phố mau tháo dỡ chung cư này, kẻo nó sập thì chúng tôi mất oan mạng".

Theo tìm hiểu của chúng tôi, chung cư 727 tại phường 1, quận 5, được xây dựng từ những năm 60 của thế kỷ trước với chiều cao 13 tầng, 530 phòng, từng được đánh giá là một trong những nơi nổi tiếng nhất đất Sài Thành trước đây, nhưng nay chung cư 727 chỉ còn là một tòa nhà hoang tàn, trơ cả khung sắt vì bê-tông cứ rơi rụng dần. Chung cư đã nhiều lần được Sở Xây dựng thành phố cảnh báo là một trong 67 chung cư xuống cấp nghiêm trọng, cần phải di dời dân để xây dựng lại. Năm 2007, UBND quận 5 bắt đầu thực hiện di dời theo chủ trương của thành phố. Tuy nhiên, do công tác hiệp thương hỗ trợ, bồi thường giải tỏa chưa được người dân đồng tình nên đến nay, sau hơn 5 năm, mới có 70% số hộ dân sống tại đây di dời, số còn lại vẫn đang chịu cảnh sống trong sợ hãi, đánh cược với mạng sống từng ngày.

Không chỉ chung cư 727 mà lô IV và VI chung cư Thanh Ða cũng đã được TP Hồ Chí Minh liệt vào danh sách tháo dỡ khẩn cấp từ năm 2010 vì bị nghiêng, lún nghiêm trọng. Tuy nhiên, đã hơn ba năm trôi qua, chủ trương di dời vẫn chỉ nằm trên giấy. 300 hộ dân với một nghìn nhân khẩu của hai lô chung cư này vẫn sinh sống như không hề có chuyện gì xảy ra. Theo đánh giá của UBND quận Bình Thạnh, hiện hai lô chung cư này bị xuống cấp trầm trọng và đang trong trạng thái nguy hiểm ở cấp độ cao, có thể sụp đổ bất cứ lúc nào, ảnh hưởng đến tính mạng và tài sản của các hộ dân. Nguyên nhân gây ra tình trạng trên do giải pháp thiết kế, thi công móng chung cư không hợp lý trong điều kiện nền đất yếu, phức tạp. Bên cạnh đó, công trình nhiều năm qua không được bảo trì, kết cấu chính không bảo đảm khả năng chịu lực tác động của hiện tượng lún nghiêng ngày càng vượt giới hạn cho phép (thể hiện qua kết quả kiểm định của Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng). Ngoài ra, trong quá trình sử dụng, các hộ dân tự cơi nới, chiếm dụng hành lang phía sau làm bếp, phòng vệ sinh, lắp đặt bồn nước... ảnh hưởng đến chất lượng công trình. Tháng 10-2010, khi Ban Bồi thường giải phóng mặt bằng quận Bình Thạnh thông báo chủ trương di dời của UBND TP Hồ Chí Minh cũng như phương án của quận đến các hộ dân thì hầu như họ đều không hưởng ứng. Theo nhiều hộ dân ở đây, ngoài một lần thông báo di dời, rồi chủ đầu tư xây dựng chung cư và Ban bồi thường quận tổ chức cho dân kê khai giấy tờ thì hơn ba năm qua, tình hình vẫn chưa có động tĩnh gì.

Còn nhiều vướng mắc

Theo số liệu thống kê, trên địa bàn TP Hồ Chí Minh hiện có 1.022 chung cư, trong đó có 570 chung cư, nhà tập thể được xây dựng trước năm 1975. Phần lớn các chung cư này đều hết niên hạn sử dụng, xuống cấp trầm trọng và tập trung chủ yếu ở các quận nội thành như quận 10, quận 3, quận 5. Phó Giám đốc Sở Xây dựng Nguyễn Văn Danh cho biết, theo chỉ tiêu, giai đoạn 2011 - 2015, thành phố sẽ cải tạo, xây dựng khoảng 156 chung cư cũ xuống cấp, bị hư hỏng trên địa bàn. Nhưng đến tháng 7-2013, thành phố mới hoàn thành năm lô chung cư thuộc chương trình cải tạo chung cư xuống cấp với quy mô 526 căn hộ, đồng thời đang tiến hành thi công bốn lô chung cư mới tại vị trí cũ với tổng cộng hơn 2.200 căn hộ và tháo dỡ được 26 lô chung cư khác với tổng số hơn 3.200 hộ phải di dời. Khó khăn hiện nay theo Sở Xây dựng là chưa có nhiều nguồn vốn để hỗ trợ chương trình này với lãi suất thấp, ổn định nhằm tạo sự hấp dẫn, thu hút được các thành phần kinh tế, các nhà đầu tư tham gia. Bên cạnh đó, một số chung cư cũ có vị trí bất lợi, xây dựng xen cài trong các khu dân cư hiện hữu, diện tích đất nhỏ nên việc cải tạo, đầu tư xây dựng lại theo khuôn viên cũ không đạt hiệu quả kinh tế cho nhà đầu tư nên việc kêu gọi các doanh nghiệp tham gia không khả thi. Các chung cư cũ không có hạ tầng xã hội, hạ tầng kỹ thuật như nhà giữ xe, nơi sinh hoạt cộng đồng, trường học, diện tích căn hộ thì quá nhỏ nên khi xây dựng mới theo tiêu chuẩn hiện hành thì căn hộ dôi dư không nhiều nên khi kêu gọi đầu tư không có doanh nghiệp nào tham gia vì không hiệu quả kinh tế. Ngoài ra, quy hoạch chi tiết 1/2000 của các quận, huyện còn chậm cũng đã ảnh hưởng đến việc cung cấp thông tin cho các nhà đầu tư nghiên cứu phương án kinh doanh...

Trong một lần trả lời chúng tôi, Bộ trưởng Xây dựng Trịnh Ðình Dũng cũng nhận định, không thể thực hiện cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư cũ với cách làm như hiện nay. Ðể tháo gỡ những khó khăn, hiện Bộ Xây dựng đã có tờ trình Chính phủ ban hành Nghị định về cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư cũ, sẽ sửa đổi, bổ sung một số cơ chế, chính sách có liên quan để đẩy nhanh tiến độ thực hiện đáp ứng nhu cầu cấp bách của xã hội.

Báo cáo với HÐND thành phố trong cuộc họp gần đây, UBND thành phố Hồ Chí Minh cho biết, hiện thành phố đã chỉ đạo các sở, ngành phối hợp với UBND và Ban bồi thường giải phóng mặt bằng các quận 1, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 11, Tân Bình, Phú Nhuận, Bình Thạnh đẩy nhanh tiến độ di dời, tháo dỡ, xây dựng mới các chung cư cũ trên địa bàn; hướng dẫn, đôn đốc các quận thực hiện kiểm định chất lượng công trình tất cả các chung cư cũ trên địa bàn quận để có cơ sở đánh giá, phân loại các chung cư cũ cần sửa chữa, di dời, tháo dỡ khẩn cấp, sớm báo cáo cho UBND thành phố xem xét quyết định.