Chúng tôi đã lần lượt đặt vấn đề về việc dự báo đường đi bão Chanchu của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn trung ương. Đó là câu hỏi về sự khác biệt trong dự báo của trung tâm so với các đài khu vực khác như Philippines, Hawaii, Hong Kong, hải quân Mỹ...


Khác biệt như thế nào? Chúng tôi xin công bố những dữ liệu về bão Chanchu (trước khi thảm họa xảy ra) do tòa soạn lưu trữ được trong quá trình thu thập và xử lý thông tin về cơn bão này.


Chúng ta hãy nhìn vào bản đồ dự báo hướng đi bão Chanchu của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn VN (bên trái) và của Đài Khí tượng Hong Kong (bên phải).


* Ngay từ tối 12-5, khi tâm bão còn ở Philippines, Đài Khí tượng Hong Kong đã dự báo đường đi của bão Chanchu: không đổ bộ vào VN.



3g30 ngày 14-5


Trong khi đó, vào sáng 14-5, mặc dù dự báo muộn hơn, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn trung ương (VN) lại cho rằng bão Chanchu “trong 24 giờ tới sẽ di chuyển theo hướng tây tây bắc”. Trung tâm cũng dự báo đường đi của bão là hướng thẳng vào VN.


20g ngày 12-5


* Vào lúc 20g ngày 13-5, Đài Khí tượng Hong Kong và các đài khí tượng trong khu vực đã xác định đường đi của bão Chanchu là hướng thẳng lên phía bắc, vào vùng biển giữa đảo Hải Nam và Đài Loan.


3h30g ngày 15-5


Trong khi đó, bản tin vào lúc 3g30 ngày 15-5 (tức là vẫn muộn hơn rất nhiều so với các đài khác) của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn VN vẫn đưa ra một dự báo: “Tâm bão cách bờ biển Quảng Ngãi - Phú Yên 690km về phía đông. Dự báo trong 24 giờ tới, bão sẽ di chuyển theo hướng giữa tây tây bắc và tây bắc”.


Và theo bản đồ dự báo đường đi cơn bão Chanchu của trung tâm, bão sẽ hướng thẳng vào đảo Hải Nam.


* 20g ngày 14-5, Đài Khí tượng Hong Kong và các đài khí tượng khu vực tiếp tục dự báo đường đi bão Chanchu theo lộ trình cũ (lộ trình dự báo này sau đó đã được xác định là gần đúng với đường đi thực tế của bão).


20g ngày 14-5


Nhưng, trong bản tin phát lúc 9g30 ngày 15-5, đã có sự “đột ngột thay đổi” trong dự báo của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn VN. Đối chiếu bản đồ dự báo đường đi của bão do trung tâm phát lúc 3g30 và 9g30, chúng ta có thể thấy rõ sự thay đổi đó là rất đáng kinh ngạc. Thật hiếm thấy dự báo lộ trình bão nào lại được “bẻ cua đột ngột” như thế.


Là những người theo dõi sát sao và xử lý thông tin về cơn bão Chanchu, chúng tôi có thể khẳng định là hoàn toàn không có chuyện cơn bão này “đột ngột chuyển hướng”, mà sự chuyển hướng đó đã được dự báo rõ ràng từ sớm của các đài khí tượng khu vực.


Bão xa hay bão gần?


Đợi Chanchu đến kinh tuyến 120, TT Dự báo khí tượng & Thủy văn mới cho phát “tin bão xa”. Đúng là xa thật, cách bờ biển 1400 km, nếu đấy là thông tin chỉ cho người trên hoặc gần bờ.


Hồi 13 giờ chiều thứ Bảy 13/5, lúc bão Chanchu vượt kinh tuyến 120 độ đông với tốc độ người đi xe đạp, Trung tâm Dự báo Khí tượng&Thủy văn Trung ương phát bản tin báo bão đầu tiên rằng Chanchu đã vào biển Đông.


Tư duy hành chính của ta giờ mới ý thức được thời điểm chuyển pha ấy ý nghĩa thế nào sau thảm họa hàng trăm ngư dân chết và mất tích khơi xa vừa rồi.


Đợi Chanchu đến kinh tuyến 120, TT Dự báo khí tượng & Thủy văn mới cho phát “tin bão xa” mỗi ngày 4 tin chính. Đúng là xa thật, cách bờ biển 1.400 km, nếu đấy là thông tin chỉ cho người trên hoặc gần bờ.


Điều đó có nghĩa là quy chế báo bão gần như “quên” bà con đánh bắt xa bờ, nơi ngư trường thường cách bờ 500, thậm chí 700 – 800 hải lý (tương đương 1.300-1.500 km). Thành thử Chanchu xa với người trong bờ lại hóa thành bão gần, thậm chí, bão khẩn cấp với ngư dân nơi “ngư tràng”.


Việc này lại làm bộc lộ yếu kém kinh niên trong phối hợp, phân công trách nhiệm giữa các bộ, ngành và, có thể nói, ở cấp hành chính cao nhất.


Chương trình đánh bắt hải sản xa bờ được Thủ tướng giao Bộ Thủy sản thực hiện và triển khai từ năm 1997 tại 29 tỉnh, thành. Thế mà khi ban hành quy chế mới ngày 25/11/2005 về “báo áp thấp nhiệt đới, bão, lũ” để thay quy chế năm 1998, không mảy may có một dòng, một từ đề cập đến phục vụ nền kinh tế xa bờ vốn đang trở thành mũi nhọn cạnh tranh của các nước có biển?


Hỏi lại mới biết bản quy chế này, Bộ Thủy sản chẳng có ý kiến gì. Ngành thủy sản cũng chưa bao giờ đặt hàng bên khí tượng thủy văn nhóm thông tin phục vụ đánh bắt xa bờ. Ngược lại, Bộ Tài nguyên & Môi trường cũng chưa bao giờ sang gõ cửa đối tác để tìm tiếng nói chung.


Rộng hơn, chúng ta ký kết hẳn hoi một hiệp định đa phương về tìm kiếm cứu nạn trên biển trong khu vực. Nhưng cụ thể hóa nó, ký các hiệp định song phương lại gần như chưa làm được với ai. Và có lẽ chẳng ai chịu trách nhiệm.


Thế mới có chuyện ngư dân các nước và vùng lãnh thổ Philippines, Trung Quốc, Đài Loan và Hồng Kông, nghe tiếng gọi “thu quân” bằng các thứ tiếng Anh, Hoa, về trú bão Chanchu kịp thời. Ngư dân ta cũng trong vùng phủ sóng ấy gần như mù tịt (đương nhiên còn có nguyên nhân chí tử là nhiều bà con không có hoặc có bộ đàm lạc hậu).


Một hiệp định song phương, theo đó, các bản tin báo bão được phát đồng thời ba thứ tiếng Anh, Hoa và Việt trên một tần số chung theo thỏa thuận để tất cả ngư dân không phân biệt quốc tịch có thể nhận được thông tin kịp thời trên cùng bộ thiết bị, chả nhẽ lại không thể?


Cũng có thể nghĩ đến một hiệp định song phương, theo đó, tàu thuyền Việt Nam có thể nhận được tín hiệu báo bão từ hệ thống nhận dạng tự động (AIS) của Trung Quốc vừa triển khai và cứu sống toàn bộ ngư dân nước này thoát khỏi thảm họa Chanchu.


Những người “làm nghề biển hồn treo cột buồm” tiên phong ngoài xa kia, họ không đáng bị quên như vậy.


Chanchu là bão gần hay bão xa là do cách nhìn của chính chúng ta, của các nhà vạch chính sách. Nhưng có một cơn bão trong lòng những ngư phủ sống sót trở về, trong trái tim tan vỡ của thân nhân các nạn nhân xấu số, và trong tâm trí những ngư dân ngày mai lại tấp tểnh ra khơi không phải chỉ vì miếng cơm manh áo của chính họ. Cơn bão ấy chỉ có một tiêu đề: Khẩn cấp.


Đối với câu hỏi đáng kinh ngạc về sự khác biệt giữa dự báo của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn trung ương và các đài khí tượng khu vực khác, chúng tôi xin không đưa ra kết luận gì. Việc đó là của các nhà khoa học, của ngành khí tượng thủy văn và phòng chống lụt bão. Nhưng cái kiểu dự báo bão “chắc ăn” chỉ trong 24 giờ tới cần phải xem xét lại ngay, vì nó đã và sẽ dẫn tới những tình huống nguy hiểm chết người.


Và chúng tôi muốn nói thêm rằng: 10 năm trước, sau cái chết của hàng trăm ngư dân Hậu Lộc (Thanh Hóa), chúng ta đã học được những bài học đau đớn về dự báo thời tiết và cứu nạn trên biển. Còn bây giờ, tức 10 năm sau, chúng ta lại sẽ học được bài học gì, và quan trọng hơn, sẽ làm gì, làm gì để “thảm họa Chanchu” không quay trở lại nữa!