Thai nhi có thể nhiễm vi rút viêm gan B từ trong thai kỳ, lúc qua cửa sinh và khi bú mẹ

Bệnh viêm gan B do vi rút viêm gan B (Hepatitis B Virus) gây ra, đây là loại bệnh truyền nhiễm hay gặp nhất của gan, bệnh gây nhiều biến chứng nguy hiểm như xơ gan, ung thư gan.

Vi rút viêm gan B lây truyền qua đường máu, qua quan hệ tình dục không an toàn và lây truyền từ mẹ sang con. Hiện nay, ở Việt Nam, tỉ lệ phụ nữ mang thai bị nhiễm vi rút viêm gan B khá cao, để hạn chế tối đa nguy cơ lây truyền từ phụ nữ mang thai sang thai nhi, ngày 04 tháng 7 năm 2019 Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 2834/BYT về hướng dẫn dự phòng lây nhiễm vi rút viêm gan B từ mẹ sang con. Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu xem vi rút viêm gan B lây truyền từ mẹ Bầu sang thai qua các con đường nào? Các biện pháp dự phòng lây nhiễm vi rút này từ mẹ sang thai nhi ra sao?.

1. Thai nhi có thể bị nhiễm vi rút viêm gan B từ mẹ qua các con đường nào?

Thai phụ mang vi rút viêm gan B có thể lây truyền vi rút cho con trong quá trình mang thai, khi chuyển dạ và thời kỳ cho con bú.

1.1. Trong giai đoạn mang thai

Trong giai đoạn mang thai, vi rút viêm gan B vẫn có thể lây truyền từ mẹ sang con, tuy nhiên tỉ lệ này rất thấp và phải có yếu tố thuận lợi mới có thể xảy ra. Bình thường giữa máu mẹ và thai nhi không tiếp xúc với nhau trực tiếp mà được ngăn cách bởi một hàng rào gọi là hàng rào nhau thai, là nơi trao đổi chất dinh dưỡng giữa mẹ và thai nhi. Trước tháng thứ 4 của thai kỳ, hàng rào nhau thai gồm 4 lớp từ trong ra ngoài bao gồm lớp nội mô mao mạch máu, lớp mô liên kết, lớp lá nuôi tế bào và cuối cùng là lớp lá nuôi hợp bào. Từ tháng thứ 4 của thai kỳ, do lớp lá nuôi tế bào và lớp mô liên kết tiêu biến dần, lớp nội mô mạch máu áp sát dần vào lớp lá nuôi hợp bào dẫn đến hàng rào nhau thai trở nên mỏng hơn, tạo thuân lợi cho sự trao đổi chất. Do vậy chỉ cần một chấn động làm tổn thương hàng rào nhau thai thì máu của mẹ sẽ tiếp xúc với máu thai nhi và làm lây truyền vi rút viêm gan B.

1.2. Trong lúc chuyển dạ đẻ

Phần lớn các trường hợp lây nhiễm vi rút viêm gan B từ mẹ sang con xảy ra trong giai đoạn này. Trong qua trình chuyển dạ, cơ tử cung co thắt, các mạch máu nơi nhau thai bám cũng bị co thắt có thể làm máu mẹ tiếp xúc trực tiếp với máu con hoặc khi trẻ chui qua ống âm đạo của mẹ, trẻ tiếp xúc với dịch âm đạo của mẹ, sự lây truyền sẽ diễn ra ở thời điểm này.

Nếu mẹ bị nhiễm vi rút viêm gan B và có xét nghiêm kháng nguyên HBeAg (+) thì trẻ sơ sinh có tới 95% nguy cơ bị nhiễm nếu không được điều trị dự phòng miễn dịch. Trong trường hợp mẹ nhiễm vi rút viêm gan B mà xét nghiệm kháng nguyên HBeAg (-), tỉ lệ lây nhiễm cho con là khoảng 32%.

1.3. Thời kỳ cho con bú

Các nghiên cứu đã phát hiện trong sữa của các bà mẹ nhiễm vi rút viêm gan B có chứa vi rút viêm gan B nhưng với tỉ lệ rất thấp. Như vậy, nếu không áp dụng các biện pháp dự phòng và ở một số điều kiện thuận lợi, việc cho trẻ bú mẹ có thể lây truyền vi rút viêm gan B, tuy tỉ lệ này là rất thấp. Các trường hợp bị nhiễm trong giai đoạn này có thể do các vấn đề tổn thương đầu vú của mẹ, tổn thương miệng của trẻ, huyết thanh chứa vi rút viêm gan B tiếp xúc với máu của trẻ khi trẻ bú trực tiếp. Vì vậy, các bà mẹ bị viêm gan B khi cho con bú cần biết cách chăm sóc, phòng ngừa chảy máu khi nứt núm vú bằng cách cho trẻ bú đúng cách và vệ sinh đầu vú trước và sau khi trẻ bú.

2. Các biện pháp phòng ngừa lây nhiễm vi rút viêm gan B từ mẹ sang con

- Đầu tiên là với các mẹ chưa biết mình có bị viêm gan B hay không, cần đi xét nghiệm ngay trước khi mang thai, nếu không bị nhiễm cần xét nghiệm thêm kháng thể và tiêm phòng viêm gan B đầy đủ khi lượng kháng thể còn thấp (anti HBs< 10 mUI/ml).

- Không nên mang thai vào giai đoạn viêm gan B cấp tính: Giai đoạn vi rút viêm gan B đang hoạt động không nên mang thai, khi chức năng gan trở lại bình thường, xét nghiệm HBeAg âm tính mới nên mang thai.

- Trong trường hợp mẹ bầu xét nghiệm máu bị viêm gan B ( HBsAg(+)), cũng không quá hoang mang, tỉ lệ lây truyền vi rút viêm gan B sẽ rất thấp nếu mẹ biết các biện pháp dự phòng sau:

+ Tiêm phòng vắc xin viêm gan B cho trẻ: Đây là biện pháp được đánh giá là an toàn và hiệu quả nhất để ngăn ngừa lây nhiễm vi rút viêm gan B từ mẹ sang con. Tiêm vắc xin viêm gan B càng sớm thì hiệu quả càng cao. Trong vòng 12-24h sau sinh mũi vắc xin có khả năng phòng được 85-90% các trường hợp lây truyền từ mẹ sang con. Tiêm vắc xin viêm gan B sớm không chỉ phòng lây truyền từ mẹ sang con mà còn giúp trẻ sớm được bảo vệ trước các yếu tố khác gây lây nhiễm như nhân viên y tế, người đến thăm chơi…

Ngoài tiêm sớm 1 mũi vắc xin viêm gan B để tạo ra miễn dịch chủ động, trẻ cần tiêm 1 mũi huyết thanh miễn dịch viêm gan B, mũi tiêm này tạo miễn dịch thụ động giúp trung hòa vi rút viêm gan B trong khi chờ tác dụng của vắc xin. Hai mũi tiêm ở hai vị trí khác nhau và trong vòng 12-24h sau sinh. Sau đó cần tiếp tục tiêm đủ mũi vắc xin viêm gan B cho trẻ theo lịch tiêm của chương trình tiêm chủng Quốc gia.

- Mẹ nhiễm vi rút viêm gan B vẫn cho trẻ bú bình thường nếu trẻ đã được tiêm vắc- xin viêm gan B, tuy nhiên cần chú ý chăm sóc và vệ sinh đầu vú tránh viêm nhiễm, nứt kẽ đầu vú gây chảy máu. Trong trường hợp mẹ bị viêm nhiễm, nứt kẽ- chảy máu đầu vú hoặc trẻ viêm, chảy máu vùng miệng thì không nên cho trẻ bú trực tiếp, có thể cho trẻ bú bình với sữa ngoài hoặc sữa mẹ vắt ra và được tiệt trùng (đun sôi hoặc chưng cách thủy).

- Khi trẻ được 12 tháng tuổi, cần cho trẻ đi xét nghiệm HBsAg và anti-HBs để xác định tình trạng nhiễm vi rút viêm gan B và đáp ứng kháng thể của trẻ.