Chồng tôi vừa qua đời do tai nạn giao thông và không để lại di chúc. Trước khi kết hôn, anh có một căn nhà và vợ chồng tôi cùng con trai sống tại đây cho đến nay.
Sau khi anh mất, ba mẹ chồng yêu cầu chia thừa kế đối với căn nhà này và cho rằng theo quy định pháp luật, phần di sản phải được chia cho ba mẹ chồng, tôi và con trai. Tuy nhiên, tôi không có khả năng tài chính để thanh toán giá trị phần di sản cho ba mẹ chồng. Nếu buộc phải bán căn nhà để chia thừa kế ngay thì mẹ con tôi sẽ không có nơi ở, cuộc sống hết sức khó khăn.
Trong khi đó, tôi vừa mất chồng, con tôi mất ba, tinh thần cả hai mẹ con vẫn chưa ổn định và cần thời gian để thích nghi với cuộc sống mới. Vậy trong trường hợp này, tôi có quyền yêu cầu tòa án cho phép tạm thời chưa thực hiện việc chia di sản thừa kế hay không?
Luật sư tư vấn trường hợp này như sau:
Căn cứ Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015, trường hợp chồng chị chết mà không để lại di chúc thì di sản (căn nhà) của chồng chị sẽ được chia thừa kế theo pháp luật; cụ thể là chia đều cho ba mẹ chồng của chị, chị và con trai của anh chị (mỗi người được hưởng 25% giá trị của căn nhà).
Theo Điều 661 Bộ luật Dân sự năm 2015, trường hợp yêu cầu chia di sản thừa kế mà việc chia di sản ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của bên vợ hoặc chồng còn sống và gia đình thì bên còn sống có quyền yêu cầu tòa án xác định phần di sản mà những người thừa kế được hưởng nhưng chưa cho chia di sản trong một thời hạn nhất định. Thời hạn này không quá 3 năm, kể từ thời điểm mở thừa kế. Hết thời hạn 3 năm mà bên còn sống chứng minh được việc chia di sản vẫn ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của gia đình họ thì có quyền yêu cầu tòa án gia hạn một lần nhưng không quá 3 năm.
Căn cứ vào quy định nêu trên, chị có quyền yêu cầu tòa án chưa cho chia di sản (căn nhà) của chồng chị trong một thời hạn nhất định để chị và con trai không gặp thêm khó khăn sau khi bị mất chồng.
Lưu ý: Trong yêu cầu gửi tòa án chị cần trình bày rõ lý do yêu cầu tòa án chưa cho chia di sản, thời hạn chưa thực hiện chia di sản là bao lâu, để tòa án có cơ sở đưa ra phán quyết phù hợp nhằm bảo đảm được quyền và lợi ích chính đáng cho chị và con trai.
Cha mẹ để lại di chúc không rõ ràng, chia thừa kế thế nào?
Trước khi qua đời, cha mẹ tôi lập di chúc chung, đã được công chứng hợp pháp, để lại toàn bộ tài sản cho ba anh em tôi.
Tuy nhiên, một số nội dung trong di chúc được trình bày chưa thật rõ ràng, nên mỗi người hiểu theo một cách khác nhau, dẫn đến khó thống nhất khi phân chia tài sản.
Trong trường hợp này, việc chia thừa kế sẽ được thực hiện ra sao? Di chúc có tiếp tục được áp dụng hay phải coi như không có di chúc để chia theo pháp luật?
Luật sư tư vấn như sau:
Căn cứ Điều 648 Bộ luật Dân sự năm 2015, trường hợp nội dung di chúc không rõ ràng dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau thì những người thừa kế theo di chúc phải cùng nhau giải thích nội dung di chúc dựa trên ý nguyện đích thực trước đây của người chết, có xem xét đến mối quan hệ của người chết với người thừa kế theo di chúc.
Như vậy, trong trường hợp này những người thừa kế (ba anh em của chị) phải thống nhất cách hiểu của nội dung di chúc. Cần dựa trên ý nguyện đích thực trước đây của cha mẹ để giải thích nội dung di chúc, như là: lúc còn sống cha mẹ từng nói sau này để lại căn nhà, thửa đất này cho A, căn nhà, thửa đất kia cho B; cha mẹ cũng từng nói nếu ai ở với cha mẹ những ngày cuối đời sẽ được hưởng vàng, bạc của cha mẹ để lại..., thì nay giải thích nội dung di chúc theo tinh thần đó nhằm bảo đảm đúng với ý chí của cha mẹ.
Theo tôi, nhằm tiết kiệm thời gian, chi phí, giữ gìn được tình cảm tốt đẹp gia đình thì ba anh em của chị cần ngồi lại để thống nhất một cách hiểu về nội dung di chúc. Như vậy, việc chia tài sản thừa kế được diễn ra thuận lợi.
Nếu ba anh em của chị không nhất trí về cách hiểu nội dung di chúc thì có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết.
Lưu ý: Trường hợp có một phần nội dung di chúc không giải thích được nhưng không ảnh hưởng đến các phần còn lại của di chúc thì chỉ phần không giải thích được không có hiệu lực.
Đối với phần nội dung di chúc không giải thích được sẽ không có hiệu lực thì phần di sản thừa kế này sẽ được chia theo pháp luật (Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015). Cụ thể như sau:
1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:
- Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết.
- Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại.
- Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.
2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.
3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.