Những năm gần đây, trồng nấm tại nhà được khá nhiều người yêu thích vì không cần diện tích lớn, chi phí đầu tư thấp và có thể thu hoạch nấm sạch để sử dụng cho gia đình. Chỉ cần một góc nhỏ ở ban công, sân sau hoặc nhà kho là bạn đã có thể bắt đầu trồng các loại nấm phổ biến như nấm bào ngư, nấm rơm hay nấm sò.
Tuy nhiên, nhiều người mới bắt đầu thường gặp tình trạng nấm phát triển chậm, tai nấm nhỏ hoặc thậm chí không ra quả thể. Ban đầu mình cũng nghĩ nguyên nhân là do giống nấm không tốt, nhưng tìm hiểu kỹ mới biết môi trường nuôi trồng, đặc biệt là độ ẩm, mới là yếu tố quyết định.
Chọn loại nấm phù hợp
Nếu mới bắt đầu, bạn nên chọn những loại nấm dễ trồng và ít phải chăm sóc như:
Nấm bào ngư (nấm sò).
Nấm rơm.
Nấm mộc nhĩ.
Nấm linh chi (nếu muốn trồng lâu dài).
Trong đó, nấm bào ngư được nhiều người lựa chọn nhất vì dễ chăm sóc, thời gian thu hoạch nhanh và có thể trồng quanh năm nếu đảm bảo điều kiện môi trường.
Chuẩn bị nơi trồng
Nấm không cần nhiều ánh sáng như rau xanh. Thay vào đó, chúng phát triển tốt trong môi trường mát, thông thoáng và tránh ánh nắng trực tiếp.
Không gian trồng nên đáp ứng một số điều kiện:
Nhiệt độ ổn định.
Độ ẩm không khí cao.
Có sự lưu thông không khí nhẹ.
Tránh gió mạnh và ánh nắng chiếu trực tiếp.
Nhiều người tận dụng nhà kho, gầm cầu thang, ban công có mái che hoặc dựng một khu vực nhỏ bằng lưới để trồng nấm.
Độ ẩm – yếu tố quyết định sự phát triển của nấm
Khác với nhiều loại cây trồng, nấm cần môi trường có độ ẩm không khí khá cao, thường khoảng 80–95%RH tùy từng giai đoạn và từng loại nấm.
Nếu độ ẩm xuống quá thấp, bạn sẽ dễ gặp các hiện tượng như:
Tai nấm nhỏ.
Mép nấm bị khô.
Nấm nứt hoặc cong.
Quả thể phát triển chậm.
Năng suất giảm.
Ngược lại, nếu độ ẩm quá cao và không khí không được lưu thông, bịch phôi rất dễ bị nhiễm nấm mốc hoặc vi khuẩn, làm giảm chất lượng và sản lượng thu hoạch.
Chính vì vậy, những người trồng nấm lâu năm thường không chỉ tưới nước đều mà còn theo dõi độ ẩm không khí mỗi ngày để điều chỉnh kịp thời.
Cách duy trì độ ẩm phù hợp
Để giữ độ ẩm ổn định cho khu vực trồng nấm, bạn có thể áp dụng một số cách như:
Phun sương nhẹ nhiều lần trong ngày thay vì tưới quá nhiều một lúc.
Sử dụng béc phun sương tự động nếu trồng với số lượng lớn.
Che chắn để hạn chế ánh nắng và gió làm khô không khí.
Tăng cường thông gió khi độ ẩm quá cao để hạn chế nấm bệnh.
Điều quan trọng là không nên tưới trực tiếp quá nhiều nước lên tai nấm vì có thể làm dập nấm hoặc tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.
Có nên dùng máy đo độ ẩm?
Theo mình, nếu chỉ trồng vài bịch nấm để phục vụ gia đình thì nhiều người vẫn có thể chăm sóc bằng kinh nghiệm. Tuy nhiên, khi số lượng bịch nấm tăng lên hoặc muốn đạt năng suất ổn định thì việc theo dõi độ ẩm bằng cảm giác sẽ không còn chính xác.
Đây là lý do nhiều hộ trồng nấm hiện nay sử dụng máy đo nhiệt độ và độ ẩm để kiểm tra môi trường nuôi trồng. Chỉ cần nhìn vào màn hình là có thể biết độ ẩm đang ở mức bao nhiêu, từ đó quyết định có cần phun sương, tăng thông gió hay điều chỉnh hệ thống tưới.
Đối với các mô hình trồng nấm quy mô lớn, một số nơi còn sử dụng máy ghi dữ liệu nhiệt độ và độ ẩm để theo dõi liên tục trong 24/7. Điều này giúp phát hiện sớm những thời điểm độ ẩm hoặc nhiệt độ vượt ngưỡng, từ đó hạn chế rủi ro và đảm bảo nấm phát triển đồng đều.
Chọn thiết bị đo phù hợp
Nếu trồng nấm tại nhà, bạn chỉ cần một chiếc nhiệt ẩm kế điện tử là đã đủ để theo dõi điều kiện môi trường. Còn với nhà trồng nấm quy mô lớn hoặc cơ sở sản xuất, nên lựa chọn các thiết bị có khả năng ghi dữ liệu và cảnh báo khi nhiệt độ hoặc độ ẩm vượt ngưỡng cài đặt.
Hiện nay, THB Việt Nam cung cấp nhiều dòng máy đo nhiệt độ, độ ẩm và máy ghi dữ liệu đến từ các thương hiệu uy tín như Total Meter, Testo, Extech... phù hợp từ mô hình trồng nấm gia đình đến trang trại sản xuất. Việc sử dụng đúng thiết bị sẽ giúp người trồng kiểm soát môi trường tốt hơn, nâng cao tỷ lệ thành công và chất lượng nấm sau thu hoạch.
Kết luận
Trồng nấm tại nhà không quá khó, nhưng để nấm phát triển khỏe, cho năng suất cao thì cần chú ý đến điều kiện môi trường, đặc biệt là độ ẩm không khí. Bên cạnh việc chọn giống tốt và chăm sóc đúng cách, theo dõi độ ẩm bằng thiết bị đo sẽ giúp bạn chủ động điều chỉnh môi trường, hạn chế nấm bệnh và tăng hiệu quả trồng nấm. Dù là mô hình nhỏ hay lớn, việc kiểm soát độ ẩm vẫn luôn là một trong những yếu tố quan trọng quyết định thành công.