Tháng 4, khi những tia nắng rực rỡ của mùa hè bắt đầu thay thế cho không khí nồm ẩm, cũng là lúc các gia đình có trẻ tự kỷ bước vào một "cuộc chiến" mới. Sự thay đổi đột ngột của nhiệt độ và áp suất không khí không chỉ gây ra các bệnh lý về thể chất mà còn trực tiếp tác động đến hệ thần kinh nhạy cảm của trẻ.
Đối với trẻ có hội chứng tự kỷ (ASD), thế giới vốn dĩ đã là một nơi đầy rẫy những kích thích quá tải. Khi thời tiết chuyển mình, những thay đổi mà người bình thường coi là nhỏ nhặt lại có thể gây ra những cơn khủng hoảng tâm lý trầm trọng. Dưới đây là 5 vấn đề nhức nhối nhất mà phụ huynh cần lưu tâm trong giai đoạn này.
1. "Bão hòa" cảm giác do nhiệt độ tăng cao
Trẻ tự kỷ thường gặp khó khăn trong việc xử lý thông tin cảm giác. Khi nhiệt độ tháng 4 tăng vọt, cảm giác mồ hôi dính bết trên da, mùi cơ thể hay sự thay đổi bề mặt tiếp xúc của quần áo (từ vải len, cotton dày sang vải mỏng, ngắn) có thể khiến trẻ cảm thấy như bị "tấn công". Trẻ không thể diễn đạt sự khó chịu bằng lời, dẫn đến các hành vi như tự cào cấu, xé quần áo hoặc la hét để giải tỏa sự bức bối.
2. Rối loạn nhịp sinh học và giấc ngủ
Ánh sáng mặt trời vào tháng 4 bắt đầu cường độ mạnh hơn và ngày dài ra. Việc mặt trời mọc sớm có thể khiến trẻ thức giấc sớm hơn chu kỳ bình thường. Sự thay đổi nhiệt độ giữa ngày và đêm cũng khiến trẻ khó duy trì giấc ngủ sâu. Thiếu ngủ là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến sự sụt giảm khả năng kiểm soát hành vi và tăng mức độ lo âu ở trẻ vào ban ngày.
3. Gia tăng hành vi tự kích thích (Stimming)
Môi trường giao mùa tháng 4 thường đi kèm với những tiếng động đặc trưng (tiếng ve, tiếng quạt điện, điều hòa) và ánh sáng chói. Để chống lại sự xáo trộn này, trẻ thường tăng cường các hành vi tự kích thích như vẫy tay, xoay người hoặc phát ra âm thanh lặp đi lặp lại. Đây thực chất là cơ chế tự xoa dịu (self-soothing) khi hệ thần kinh của trẻ bị quá tải bởi các tác nhân môi trường mới.
4. Áp lực từ việc thay đổi lịch trình sinh hoạt
Tính cứng nhắc là một đặc điểm phổ biến của trẻ tự kỷ. Bước sang mùa hè, lịch học tại các trung tâm hay giờ giấc sinh hoạt tại gia đình thường có sự điều chỉnh (ngủ trưa muộn hơn, đi học sớm hơn). Việc phải từ bỏ chiếc áo khoác "bảo bối" mùa đông hay thay đổi thực đơn từ món nóng sang món nguội có thể khiến trẻ cảm thấy mất an toàn, dẫn đến sự kháng cự quyết liệt.
5. Nguy cơ suy giảm sức đề kháng và tiêu hóa
Giai đoạn chuyển mùa là điều kiện lý tưởng cho vi khuẩn và virus phát triển. Trẻ tự kỷ vốn thường có hệ tiêu hóa nhạy cảm và chế độ ăn chọn lọc. Khi cơ thể mệt mỏi do sốc nhiệt, trẻ dễ mắc các bệnh đường hô hấp hoặc tiêu hóa, làm trầm trọng thêm tình trạng kén ăn. Một cơ thể không khỏe mạnh sẽ khiến trẻ mất đi khả năng tập trung vào các bài tập can thiệp hàng ngày.
Cha mẹ cần làm gì?
Để giúp trẻ đi qua mùa giao mùa một cách êm ái, các bậc phụ huynh cần đóng vai trò là "vùng đệm" giảm chấn:
Sử dụng công cụ trực quan: Dùng hình ảnh để thông báo về việc thay đổi trang phục hoặc lịch trình trước ít nhất 1 tuần.
Kiểm soát môi trường: Đảm bảo phòng ngủ tối và mát mẻ; ưu tiên các loại vải thấm hút mồ hôi tốt và cắt bỏ mác áo gây ngứa.
Bổ sung dinh dưỡng: Ưu tiên các thực phẩm giải nhiệt và bù nước đầy đủ để tránh trẻ bị mệt mỏi do mất nước.
Thay vì lo lắng, sự quan sát tinh tế và chuẩn bị kỹ lưỡng từ cha mẹ sẽ là chiếc "áo giáp" tốt nhất giúp trẻ tự kỷ thích nghi với những biến chuyển của thiên nhiên, biến tháng 4 trở thành mùa của sự phát triển thay vì những cơn khủng hoảng.
Tác giả: Thạc sĩ Bùi Thuận - Giám đốc Trung Tâm Trường An - Phú Thọ